AEGON - Jaarverslag 2003
Jaarverslag Historische gegevens English version
KERNPUNTEN BESTUURSVERSLAGEN INZICHT THEMAS FINANCIËLE GEGEVENS
Download
Print versie
RISICOMANAGEMENT EN RISICOFACTOREN RISICOMANAGEMENT EN RISICOFACTOREN RISICOMANAGEMENT EN RISICOFACTOREN
Naar boven>>
ALGEMEEN

AEGON heeft te maken met een verscheidenheid aan risico's. Sommige daarvan, zoals valutarisico's, houden verband met het internationale karakter van de onderneming. Andere zijn inherent aan het verzekeringsbedrijf, zoals veranderingen in sterfte-en ziektecijfers. De grootste risico's hangen echter samen met bewegingen op de financiële markten. Het gaat daarbij om rente- en kredietrisico's en koersrisico's op de aandelenmarkten die direct invloed hebben op de waarde van de beleggingen en de technische voorzieningen (inclusief de overlopende acquisitiekosten).

In de afgelopen jaren heeft AEGON zijn wereldwijde risicomanagement versterkt. Binnen de AEGON Groep vervult het kapitaalmanagement een centrale functie, die voortdurend nauwgezet wordt afgestemd met het risicomanagement. Ook in 2003 vond een verdere versterking plaats, waardoor een pro-actiever en gecoördineerd risico- en kapitaalmanagement wordt bevorderd. Overige voordelen zijn het vaststellen en uitwisselen van best practices op het gebied van risicomanagement en een meer consistente wijze van rapporteren over risico's binnen de gehele onderneming.
AEGON’s financiële risicomanagement, onderdeel van het totale risicomanagement, is gebaseerd op asset liability management (ALM) modellen en procedures. Deze modellen en procedures zijn in iedere landenunit geïmplementeerd en vormen een belangrijk onderdeel van de processen voor het risicomanagement van zowel de afzonderlijke landenunits als van de AEGON Groep als geheel. AEGON inventariseert zijn huidige positie met betrekking tot ieder soort risico en meet daarbij de gevoeligheid van zijn nettowinst en eigen vermogen voor stochastische en deterministische scenario's. Het management van AEGON gebruikt de op deze wijze verkregen inzichten om de risico's waaraan de groep blootstaat en de vermogenspositie te managen. De modellen, scenario's en gehanteerde veronderstellingen worden jaarlijks beoordeeld en waar nodig aangepast.
Resultaten van de gevoeligheidsanalyses van AEGON zijn te vinden in dit deel van het jaarverslag; ze laten de gevoeligheid zien van de nettowinst en het eigen vermogen voor de verschillende scenario's in 2004. Acties die inherent zijn aan het risicomanagement van AEGON en die het management zou kunnen ondernemen teneinde de risico's te reduceren, blijven in deze scenario's buiten beschouwing. Naar gelang de bewegingen op de financiële markten kunnen dergelijke acties betrekking hebben op de verkoop van beleggingen, verandering in de samenstelling van de beleggingsportefeuille, aanpassing van rentetarieven of van het winstaandeel voor polishouders. De scenario's houden eveneens geen rekening met de wisselwerking van factoren en zijn gebaseerd op ongewijzigde omstandigheden ten aanzien van alle overige activa en passiva. De resultaten van de analyses mogen ook niet worden geëxtrapoleerd voor grotere varianties, aangezien de effecten zelden lineair zijn. Geen enkel risicomanagementproces kan toekomstige resultaten precies voorspellen.

VALUTARISICO
Als internationale onderneming loopt AEGON valutarisico’s. Voor zover eigen vermogen is vereist om aan de door regelgeving gestelde of door AEGON zelf opgelegde vermogenseisen te voldoen, wordt het eigen vermogen van dochterondernemingen aangehouden in de lokale valuta. Valutaschommelingen kunnen daarom gevolgen hebben voor het geconsolideerde eigen vermogen door omrekening in euro. Het resterende deel van de vermogensbasis van AEGON (risicodragend waardepapier en al dan niet achtergestelde leningen) wordt aangehouden in verschillende valuta in verhouding tot de boekwaarde van de landenunits.Op deze wijze worden de effecten van de valutaomrekening op het eigen vermogen en op de verhouding in eigen vermogen en vreemd vermogen afgezwakt. De valutarisico’s in de beleggingsportefeuilles worden bewaakt op basis van asset liability matching. In 2000 is AEGON gestopt met het afdekken van de resultaten van de belangrijkste vestigingen buiten Nederland; de resultaten kunnen dus schommelen als gevolg van de omrekening naar euro. Aangezien AEGON omvangrijke bedrijfsactiviteiten in Amerika en het Verenigd Koninkrijk heeft, worden valutarisico’s gelopen als gevolg van koersfluctuaties tussen de Amerikaanse dollar en de euro en tussen het Britse pond en de euro. Deze fluctuaties kunnen aanzienlijke invloed hebben op de nettowinst en het eigen vermogen.
De tabel hieronder toont voor de afgelopen jaren de winst voor belasting en het door AEGON geïnvesteerd eigen vermogen.

Tabel 1

Winst voor belastingen
(in miljoenen)		 1999 2000 2001 2002 2003
AEGON Amerika
(in USD)		 1.418 1.870 2.034 1.142 1.740
AEGON Nederland
(in EUR)		 861 840 924 659 771
AEGON UK (in GBP) 156 219 231 146 130
Overige landen (in EUR) -12 57 72 64 79

Vermogen business units
(in miljoenen)		 2000 2001 2002 2003
AEGON Amerika
(in USD)		 11.978 13.920 16.518 17.725
AEGON Nederland
(in EUR)		 4.172 3.654 2.605 2.865
AEGON UK (in GBP) 1.499 1.771 2.028 2.173
Overige landen (in EUR) 409 374 399 481

De koersen van de Amerikaanse dollar en het Britse pond ten opzichte van de euro op 31 december van de afgelopen vijf boekjaren waren als volgt.

Tabel 2

Slotkoersen 1999 2000 2001 2002 2003
USD 1,00 0,93 0,88 1,05 1,26
GBP 0,62 0,62 0,61 0,65 0,70

De gevoeligheidsanalyse in tabel 3 toont het effect op de nettowinst en het eigen vermogen van mutaties in de wisselkoersen van de voor AEGON belangrijkste valuta ten opzichte van de euro.

Tabel 3

GEVOELIGHEIDSANALYSE VAN DE NETTOWINST EN EIGEN VERMOGEN IN RELATIE TOT VALUTAMARKTEN 1,2
Marktbewegingen Effect op nettowinst Effect op
eigen vermogen
Stijging USD, GBP en overige valuta stijging tussen stijging tussen
versus de euro van 15% 12,5% and 13,5% 15% and 16%
Daling USD, GBP en overige valuta daling tussen daling tussen
versus de euro van 15% 12.5% and 13.5% 15% and 16%

1  Gehanteerde veronderstellingen: geen correlatie tussen markten en risico’s, onveranderde omstandigheden voor alle overige activa en passiva, slechts in beperkte mate actie door het management. Alle procentuele wijzigingen zijn gerelateerd aan nettowinst en eigen vermogen. De gepresenteerde effecten zijn in het algemeen niet-lineair en kunnen derhalve niet worden geëxtrapoleerd.
2  Het effect van valutabewegingen is weergegeven als een eenmalige stijging of daling van de waarde van de Amerikaanse dollar, het Britse pond en overige valuta op 1 januari 2004.


RENTERISICO
AEGON loopt renterisico op veel producten.In situaties waarbij de kasstromen een vast patroon te zien geven, kan dit risico worden verminderd door te beleggen in activa die ge-matched zijn met de verplichtingen, een methode die door AEGON wordt toegepast. Voor sommige producten verlopen de uitgaande kasstromen echter niet geheel voorspelbaar. Dit komt doordat het gedrag van polishouders wordt beïnvloed door de rentestanden.
In tijden van snel oplopende rente kunnen stijgingen optreden in polisbeleningen en in afkopen en opzeggingen, hetgeen ook veelal gebeurt. Additionele premiestortingen kunnen dalen omdat polishouders de voorkeur geven aan beleggingen waarvan zij een hoger rendement verwachten. Deze situatie kan leiden tot een uitgaande geldstroom, die het noodzakelijk maakt beleggingen te gelde te maken op een moment dat de waarde van die beleggingen de nadelige effecten ondervindt van de stijging van de marktrente, hetgeen kan leiden tot gerealiseerde verliezen op beleggingen. Deze betalingen aan polishouders leiden tot een vermindering van het totaal aan beleggingen en van het nettoresultaat. Voortijdige opzeggingen kunnen AEGON ook dwingen tot versnelde afschrijving van overlopende acquisitiekosten, hetgeen eveneens een drukkend effect heeft op het nettoresultaat.
Omgekeerd kunnen levensverzekerings- en annuity-producten tijdens perioden van aanhoudend lage rente relatief aantrekkelijk zijn voor klanten, hetgeen resulteert in hogere premiebetalingen voor producten met variabele premies en een hoger percentage aan verzekeringscontracten dat jaarlijks in stand blijft. In een dergelijke periode kunnen de beleggingsresultaten onder druk komen te staan, aangezien de rentebaten op nieuwe vastrentende beleggingen waarschijnlijk zullen afnemen parallel aan de ontwikkeling van de marktrente. Daarnaast ligt het voor de hand dat hypotheken en aflosbare obligaties, die onderdeel vormen van de beleggingsportefeuille, worden afgelost omdat geldnemers tegen lagere rentetarieven trachten te lenen, waardoor AEGON zich mogelijk genoodzaakt ziet om de opbrengsten te herbeleggen in effecten met een lager rendement. Ingeval van lage rentestanden kan het zijn dat AEGON als gevolg van de gegarandeerde minimumrente op deze polissen niet in staat is om een dusdanige lage rente op deze polissen te verstrekken dat de marge intact blijft. In tijden van aanhoudend lage rentetarieven kan de nettowinst derhalve afnemen als gevolg van de krappere marges tussen de rentepercentages die aan verzekeringnemers worden vergoed of de rente die het uitgangspunt vormt voor de technische voorzieningen enerzijds en het rendement op de beleggingsportefeuille anderzijds.
De vastrentende beleggingsportefeuilles voor algemene rekening van AEGON USA en AEGON Nederland vormden 96% van de totale vastrentende beleggingsportefeuille voor algemene rekening van de AEGON Groep ultimo 2003. AEGON USA en AEGON Nederland managen hun duration mismatch op basis van hun verwachtingen omtrent de toekomstige rentestanden. De overige landenunits streven er momenteel naar om de duration van hun beleggingen ongeveer gelijk te houden aan de looptijd van hun verplichtingen. Naast point in time meting van de duration wordt gebruik gemaakt van deterministische en stochastische scenario's om het renterisico te meten en te managen. Veranderingen in het gedrag van polishouders worden daarin meegenomen. Deze modellen worden voor alle landenunits gebruikt en daarna op groepsniveau getotaliseerd.
Voor AEGON USA ligt de gemiddelde duration van de beleggingen rond de 4,5 jaar. Deze relatief korte looptijd in verhouding tot het langetermijnkarakter van de meeste activiteiten van AEGON USA wordt veroorzaakt door het asset liability management dat in de Verenigde Staten voor institutionele producten (GICs en financieringsovereenkomsten) wordt toegepast. Zowel beleggingen als verplichtingen voor deze categorie worden ge-managed op basis van kortlopende rentevoeten, waarbij intensief gebruik wordt gemaakt van renteswaps. Het gevolg hiervan is dat deze beleggingen en verplichtingen, die iets meer dan een kwart vormen van de totale beleggingen en verplichtingen voor algemene rekening van AEGON USA, een effectieve looptijd hebben van bijna drie maanden. De maximaal toegestane duration mismatch van de beleggingen ten opzichte van de verplichtingen van AEGON USA en AEGON Nederland is plus of minus één jaar. Voor AEGON Nederland bedraagt de gemiddelde looptijd van beleggingen circa 4,7 jaar. Voor AEGON USA en AEGON Nederland samen bedroeg het verschil in duration, gewogen op basis van marktwaarde, ultimo 2003 circa minus 1,0 jaar.
Tabel 4 toont de rentestanden op 31 december voor de periode 1999 tot en met 2003.

Tabel 4

  1999 2000 2001 2002 2003
3-maands VS Libor 6,00% 6,40% 1,88% 1,38% 1,15%
3-maands Euribor 3,34% 4,86% 3,29% 2,87% 2,12%
10-jaars VS Treasury 6,43% 5,10% 5,04% 3,82% 4,25%
10-jaars Nederlandse
staatsleningen		 5,47% 4,99% 5,11% 4,23% 4,29%

De gevoeligheidsanalyse in tabel 5 toont het geschatte effect van mutaties in de rentetarieven op de nettowinst en het eigen vermogen.

Tabel 5

GEVOELIGHEIDSANALYSE VAN NETTOWINST IN RELATIE TOT RENTETARIEVEN 1,2
Parallelle beweging van rentecurve Effect op nettowinst
Opwaarts met 100 basispunten EUR -35 miljoen
Opwaarts met 200 basispunten EUR -125 miljoen
Neerwaarts met 100 basispunten EUR 45 miljoen
Neerwaarts met 200 basispunten EUR 35 miljoen
Verlaging met 100 basispunten van de langetermijn rendementsveronderstellingen van vastrentende beleggingen te behoeve van de afschrijving van overlopende acquisitiekosten en garantievoorzieningen EUR -25 miljoen

1  Gehanteerde veronderstellingen: geen correlatie tussen markten en risico’s, onveranderde omstandigheden voor alle overige activa en passiva, slechts in beperkte mate actie door het management. Alle wijzigingen zijn gerelateerd aan de nettowinst. De gepresenteerde effecten zijn in het algemeen niet-lineair en kunnen derhalve niet worden geëxtrapoleerd.
2  Het effect van rentebewegingen is weergegeven als het effect van eenmalige opwaartse of neerwaartse parallelle veranderingen van alle relevante rentecurves op 1 januari 2004.

Het asymmetrische effect van een directe opwaartse of neerwaartse rentewijziging van 1% of 2% hangt nauw samen met het renterisico van AEGON USA. Een plotselinge stijging met 1% of 2% drukt de winst, met name als gevolg van een plotselinge stijging in de afkopen van vaste annuities. Een plotselinge daling met 1% of 2% leidt tot een positief effect als gevolg van lagere afkopen, hetgeen echter deels teniet wordt gedaan door de verkrapping van de rentemarges. Een geleidelijke stijging van de rente zou een aanmerkelijk gunstiger effect hebben op het resultaat. Vergelijkbare gevoeligheidscijfers gelden voor het effect op het eigen vermogen.

KREDIETRISICO
Wanneer premie- en andere stortingen door polishouders plaatsvinden, worden deze bedragen belegd ter financiering van de toekomstige verplichtingen aan polishouders. Voor het merendeel van de producten (voornamelijk producten voor algemene rekening) draagt AEGON het beleggingsrisico, bestaande uit betaling van de hoofdsom en rente. AEGON loopt kredietrisico op zijn beleggingen in vastrentende waarden voor algemene rekening (obligaties, hypotheken en leningen op schuldbekentenis), over-the-counter derivaten en herverzekeringscontracten. Sommige emittenten komen hun verplichtingen om diverse redenen niet na, waaronder faillissement, liquiditeitstekort, economische recessie, waardedaling van onroerend goed, bedrijfsverliezen of fraude. In het verleden heeft het slechte economische- en beleggingsklimaat in AEGON’s belangrijkste markten geleid tot aanzienlijke afboekingen van beleggingen als gevolg van wanbetaling en de algehele neergang van de aandelenmarkten. Hoewel wanbetalingen in 2003 minder vaak voorkwamen, kunnen uitzonderlijke verliezen uit hoofde van wanbetaling of andere waardedalingen van effecten en leningen een sterk negatief effect hebben op de bedrijfsvoering, operationele resultaten en vermogenspositie.
AEGON bewaakt het kredietrisico per tegenpartij, bedrijfssector en beleggingscategorie en hanteert tevens deterministische en stochastische kredietrisicomodellen ter beoordeling van het risicoprofiel en de gevolgen voor het resultaat en het eigen vermogen in diverse kredietscenario’s. Tabel 6 toont per categorie de vastrentende beleggingsportefeuilles voor algemene rekening van de grote landenunits van AEGON.

Tabel 6

VASTRENTENDE WAARDEN ALGEMENE REKENING
(in miljoenen)
Categorie AEGON
AMERIKA
(in USD)		 AEGON
NEDERLAND
(in EUR)		 AEGON
UK
(in GBP)		 OVERIGE
LANDEN
(in EUR)		 TOTAAL
(in EUR)
Staatspapier 6.387 5.067 224 1.080 11.522
Hoogste kwaliteit (AAA) 16.128 566 209 104 13.737
Hoge kwaliteit (AA) 7.837 319 183 247 7.031
Goede kwaliteit (A) 30.061 867 596 357 25.871
Goede kwaliteit (BBB) 29.106 472 103 7 23.670
Hoogrentend (BB en minder) 7.421 62 0 2 5.940
Hypothecaire leningen 14.036 4.675 0 7 15.795
Overig 2.420 302 1 42 2.261
Totaal beleggingen vastrentende waarden 113.396 12.330 1.316 1.846 105.827

De vastrentende portefeuille van AEGON Nederland is gemiddeld van hoge kwaliteit. Meer dan 80% is belegd in fondsen met een AAA of AA rating. Van het resterende deel van deze portefeuille (exclusief hypothecaire leningen) heeft circa 6% een BBB rating en heeft minder dan 1% een lagere of geen rating. Voor wat betreft het deel van de vastrentende portefeuille van AEGON Nederland dat bestaat uit woninghypotheken, is de feitelijke oninbaarheid met een jaarlijks effect van circa 0,02% laag.
De landenunits hanteren specifieke richtlijnen voor het vaststellen van een aanvaardbaar niveau van kredietrisico en treffen voorzieningen voor verliezen als gevolg van wanbetaling. AEGON houdt op groepsniveau toezicht op de totale risicopositie van de landenunits jegens tegenpartijen. Daartoe worden de kredietposities van alle landenunits samengevoegd om het totale kredietrisico te kunnen vaststellen. Voor het managen van het kredietrisico hanteert AEGON een maximum per tegenpartij dat op alle beleggingsvormen van toepassing is. Het gewogen kredietrisico wordt bepaald door iedere positie te wegen met een factor, afhankelijk van de vorm van het risico. De gewogen kredietrisico’s moeten binnen de door AEGON bepaalde grenzen vallen, zoals vermeld in tabel 7.

Tabel 7

GEWOGEN MAXIMALE POSITIE PER TEGENPARTIJ VOOR DE AEGON GROEP 1
(in EUR miljoenen)

  LIMIET
AAA 800
AA 800
A 600
BBB 400
BB 175
B 100
<B 35

1  De rating voor vastrentende leningen van de uitgevende instelling wordt gehanteerd bij toepassing van het risicogewogen maximum per tegenpartij.

Indien een kredietrisico als gevolg van een neerwaarts bijgestelde rating de vastgestelde limiet overschrijdt, moet het risico – zodra dit praktisch uitvoerbaar is – worden teruggebracht binnen de vastgestelde limieten. De limieten zijn afhankelijk van de kwaliteit van het betreffende waardepapier. In alle gevallen geldt dat uitzonderingen op deze limieten uitsluitend kunnen worden gemaakt na de uitdrukkelijke, voorafgaande goedkeuring van het hoger management van AEGON.
Als onderdeel van de normale bedrijfsvoering houdt AEGON voorzieningen voor kredietrisico’s aan. AEGON heeft in de loop van 2003 EUR 431 miljoen toegevoegd aan de voorziening voor kredietrisico’s, terwijl EUR 464 miljoen daaraan werd onttrokken. Overige mutaties, voornamelijk als gevolg van valutakoers-verschillen, hadden een negatief effect van EUR 43 miljoen op de voorziening. Dit resulteerde ultimo 2003 in een saldo van EUR 260 miljoen (2002: EUR 336 miljoen).

RISICO VAN BELEGGINGEN IN AANDELEN
De fluctuaties op de aandelen- en vastgoedmarkten hebben nadelige gevolgen gehad voor de winstgevendheid en vermogenspositie van AEGON en voor de verkoop van aan aandelen gerelateerde producten. Dit kan ook in de toekomst voorkomen. De risico’s ten aanzien van het beursklimaat doen zich voor bij zowel de activa als de passiva. Bij de activa is sprake van risico als gevolg van de directe beleggingen in aandelen, waarbij de gevolgen van de veranderlijkheid van het rendement en het beleggingsresultaat (bijna) geheel voor rekening van AEGON komen. Afgezien van de algemene economische neergang hebben ook terreuraanslagen gezorgd voor een sterke daling van de waarde van aandelen waarin AEGON belegt en die situatie kan voortduren. Aan de passiefzijde bestaat eveneens risico, aangezien gelden van polishouders worden belegd in aandelen, waarbij de polishouder de fondsen kiest waarin belegd dient te worden en zelf het meeste risico behoudt. Tot deze producten behoren variabele annuities, variabele universal life polissen, aan beleggingsfondsen gekoppelde producten en beleggingsfondsen. AEGON ontvangt meestal een vergoeding over het beleggingssaldo van deze producten en loopt dus risico ten aanzien van het beleggingsresultaat. Daarnaast hebben sommige van deze producten een minimumrendement of garanties afhankelijk van het in leven zijn van de polishouder of het in stand blijven van de polis. AEGON loopt risico wanneer het beursrendement beneden het garantieniveau blijft, waardoor het bedrijf extra voorzieningen moet treffen ten behoeve van gegarandeerde toekomstige uitkeringen. AEGON loopt eveneens risico indien het rendement niet voldoende is om de overlopende acquisitiekosten af te schrijven. In bepaalde situaties kan het nodig zijn dat AEGON versneld afschrijft en extra voorzieningen vormt voor de garanties, hetgeen een vermindering betekent van de nettowinst en het eigen vermogen. Een veranderlijk of slecht beursklimaat kan de aantrekkelijkheid van een aantal van de spaar- en beleggingsproducten aantasten, hetgeen tot lagere productie en winst leidt.
Tabel 8 toont de beleggingen voor algemene rekening van AEGON.

Tabel 8

AAN AANDELEN GERELATEERDE BELEGGINGEN VOOR ALGEMENE REKENING
(in miljoenen)
  AEGON
AMERIKA
(in USD)		 AEGON
NEDERLAND
(in EUR)		 AEGON
UK
(in GBP)		 OVERIGE
LANDEN
(in EUR)		 TOTAAL
(in EUR)
ACTIVA
Aandelen		 3.107 3.891 76 81 6.540
Vastgoed 724 1.611 0 60 2.244
TOTAAL 3.831 5.502 76 141 8.784

De aandelen- en vastgoedportefeuilles voor algemene rekening van AEGON USA en AEGON Nederland vertegenwoordigen 97% van de totale aandelen- en vastgoedportefeuille voor algemene rekening van de AEGON Groep, welke per 31 december 2003 EUR 8.784 miljoen bedroeg. Van alle landenunits belegt AEGON Nederland het meest in aandelen of daaraan gerelateerde waarden, niet alleen in absolute bedragen maar ook als percentage van de totale beleggingen voor algemene rekening. De aandelenportefeuille van AEGON Nederland is gediversificeerd en wereldwijd gespreid en bevat ook zogeheten 5%-belangen in Nederlandse ondernemingen, waaronder niet-aflosbare preferente aandelen.
Tabel 9 geeft de jaareinde stand van enkele belangrijke beursindices.

Tabel 9

Ultimo 1999 2000 2001 2002 2003
S&P 500 1.469 1.320 1.148 880 1.112
Nasdaq 4.069 2.471 1.950 1.336 2.003
FTSE 100 6.930 6.222 5.217 3.940 4.477
AEX 671 638 507 323 338

Het eigen vermogen van AEGON wordt direct beïnvloed door schommelingen op de aandelenmarkten. Vanaf 2004 zal AEGON stoppen met de indirecte opbrengstmethode en die vervangen door verantwoording in de winst- en verliesrekening van gerealiseerde winsten en verliezen op aandelen en vastgoed. Dit kan leiden tot een grotere gevoeligheid van de winst voor schommelingen op de aandelenmarkten. Bovendien wordt de nettowinst beïnvloed door de hoogte van de beheersvergoedingen op beleggingen voor rekening van polishouders, evenals door de afschrijving van overlopende acquisitiekosten en toevoegingen aan de voorzieningen voor producten met minimum garanties.
Tabel 10 toont de gevoeligheid van de nettowinst en het eigen vermogen in relatie tot aandelen- en vastgoedmarkten. De gevoeligheid van het eigen vermogen en de winst voor veranderingen op de aandelen- en vastgoedmarkten weerspiegelt veranderingen in de marktwaarde van de portefeuilles van AEGON, veranderingen in de afschrijving op overlopende acquisitiekosten, pensioenbijdragen ten behoeve van AEGON medewerkers, geen effect van gerealiseerde winsten of verliezen en, waar nodig, toevoegingen aan de voorzieningen voor gegarandeerde minimumuitkeringen. De belangrijkste reden voor het niet lineair zijn van de resultaten is dat een sterkere daling tot extra afschrijving op overlopende acquisitiekosten leidt en tot extra toevoegingen aan de voorzieningen voor gegarandeerde minimumuitkeringen, terwijl een minder grote daling dat effect niet heeft.

Tabel 10

GEVOELIGHEID VAN DE NETTOWINST EN HET EIGEN VERMOGEN IN RELATIE TOT AANDELEN- EN VASTGOEDMARKTEN 1,2
Marktbewegingen Effect op nettowinst Effect op eigen
vermogen
Stijging van aandelen- en vastgoedmarkten van 10% EUR 70 miljoen EUR 455 miljoen
Daling van aandelen- en vastgoedmarkten van 10% EUR -55 miljoen EUR -470 miljoen
Daling van aandelen- en vastgoedmarkten van 20% EUR -270 miljoen EUR -965 miljoen
Verlaging met 100 basispunten van de langetermijn rendementsveronderstelling van de aandelenmarkten ten behoeve van de afschrijving van overlopende aquisitiekosten en garantievoorzieningen EUR -65 miljoen  

1  Gehanteerde veronderstellingen: geen correlatie tussen markten en risico’s, onveranderde omstandigheden voor alle overige activa en passiva, slechts in beperkte mate actie door het management. Alle wijzigingen zijn gerelateerd aan de nettowinst en het eigen vermogen. De gepresenteerde effecten zijn in het algemeen niet lineair en kunnen derhalve niet worden geëxtrapoleerd.
2  Het effect van bewegingen op de aandelen- en vastgoedmarkten is weergegeven als een eenmalige stijging of daling van de wereldwijde aandelen- en vastgoedmarkten per 1 januari 2004.


DERIVATENRISICO
AEGON heeft te maken met valutaschommelingen, veranderingen in de marktwaarde van zijn beleggingen, de gevolgen van wijzigingen in rentemarges, alsmede ontwikkelingen op het gebied van sterftecijfers en het langlevenrisico. AEGON maakt gebruik van de gangbare financiële derivaten, zoals renteswaps, opties, futures en valutacontracten, om risico’s met betrekking tot beleggingen voor algemene rekening enerzijds en leningen anderzijds af te dekken. Het is mogelijk dat niet alle risico’s waaraan AEGON blootstaat door middel van derivaten in voldoende mate te managen zijn. Daarnaast bestaat de kans dat de wederpartij bij een derivatencontract haar verplichtingen niet nakomt. Beide situaties kunnen aanzienlijke, nadelige gevolgen hebben voor AEGON's bedrijfsvoering, operationele resultaten en vermogenspositie.
De gecontracteerde bedragen van de gebruikte derivaten zijn te vinden op pagina 104 en verder. Derivaten worden in het algemeen gebruikt voor het afdekken van risico’s, echter credit default swaps worden ook gebruikt om selectief het kredietrisico te verhogen. Credit default swaps worden gebruikt samen met activa van hoge kwaliteit en laag risico om op synthetische wijze een portefeuille bedrijfsobligaties na te bootsen. Ook worden op beperkte schaal credit default swaps aangegaan om provisie-inkomsten te realiseren.
Het gebruik van derivaten wordt ge-managed door te vereisen dat er op schrift gestelde programma’s zijn ten aanzien van hedging of het gebruik van derivaten. Alle verhandelde derivatencontracten moeten onder een van deze programma’s vallen. De financiële gevolgen van derivaten worden in samenhang met alle overige financiële instrumenten beoordeeld, inclusief rente- en kredietrisico's en risico’s ten aanzien van het beleggen in aandelen.

LIQUIDITEITSRISICO
Liquiditeitsrisico’s zijn inherent aan een groot deel van onze activiteiten. Iedere gekochte belegging en aangegane verplichting heeft zijn eigen unieke liquiditeitskenmerken. Sommige verplichtingen zijn opeisbaar, terwijl sommige activa weinig liquide zijn, zoals onderhandse leningen, hypothecaire leningen, vastgoed en belangen in limited partnerships. Mocht AEGON in een bepaalde situatie op korte termijn een meer dan normale behoefte hebben aan liquide middelen, dan kan het problematisch zijn om deze beleggingen tegen aantrekkelijke prijzen en/of tijdig van de hand te doen.
Daarom bewaakt en beheert AEGON de liquiditeitspositie zorgvuldig en hanteert daarbij een rekenmodel voor inkomende en uitgaande geldstromen dat het surplus aan liquiditeit meet over verschillende periodes onder steeds verslechterende rampscenario’s. Er worden ramingen opgesteld ten aanzien van de behoefte aan liquide middelen in het geval zich rampen voordoen of situaties waarin iedereen geld wil opnemen. De inkomende geldstroom bij toepassing van dezelfde scenario’s wordt vervolgens geschat, ervan uitgaande dat AEGON bij verkoop van activa de geldende marktwaarde ontvangt, met andere woorden dat AEGON de markt niet overspoelt. De inkomende geldstromen van AEGON dienen bij elk scenario en over alle tijdsperiodes hoger te zijn dan de liquiditeitsbehoefte op dat moment. De beleggingsportefeuilles zijn dusdanig samengesteld dat ieder land zelf in zijn eigen liquiditeitsbehoefte kan voorzien. Toekomstige premies, eigen vermogensbestanddelen, back-up liquiditeitsfaciliteiten en overige mogelijke geldbronnen en acties van de zijde van het management worden bij deze liquiditeitstoets buiten beschouwing gelaten. Deze analyse wordt uitgevoerd per bedrijfseenheid en landenunit, alsmede op groepsniveau.

VERZEKERINGSRISICO
De resultaten zijn voor een groot deel afhankelijk van de mate waarin de werkelijke uitkeringen in overeenstemming zijn met veronderstellingen bij het vaststellen van de prijzen voor producten en voor het bepalen van de hoogte van de technische voorzieningen en aanspraken op schadevergoeding. Naarmate de werkelijke resultaten minder gunstig zijn dan werd aangenomen bij het bepalen van die verplichtingen, kan dat de nettowinst drukken. Indien zich structureel hogere uitkeringen voordoen, kan het nodig blijken om de voorzieningen opwaarts bij te stellen, hetgeen het nettoresultaat verder drukt. Daarnaast zijn bepaalde acquisitiekosten met betrekking tot de verkoop van nieuwe polissen en de verwerving van bestaande polissen geactiveerd op de balans. Deze kosten worden over een periode van een aantal jaren afgeschreven ten laste van het resultaat. Indien de veronderstellingen betreffende het toekomstige winstpotentieel van deze polissen (zoals toekomstige uitkeringen, beleggingswinst en kosten) onjuist blijken te zijn, kan het nodig zijn om de geactiveerde kosten af te boeken, aangezien er onvoldoende baten tegenover staan. Dit kan een sterk negatief effect hebben op AEGON's bedrijfsvoering, operationele resultaten en vermogenspositie.
Het verzekeringsrisico wordt allereerst ge-managed door de prijsstelling van producten, waarbij marges worden ingebouwd voor ongunstige uitkeringen en winst. AEGON houdt trends op het gebied van uitkeringen scherp in de gaten en evalueert nauwgezet de eigen ervaringsgegevens ten opzichte van de verwachtingen. Daarnaast streeft AEGON naar diversificatie van de risico’s en stuurt deze door middel van uitsluitingen en limieten, zoals limieten ten aanzien van eigen behoud en herverzekeringsdekking. AEGON heeft een aanzienlijk groter deel van zijn verzekeringsproducten met sterfterisico in producten die een uitkering geven bij overlijden dan in producten die uitkeren bij in leven zijn. Daarom is een verslechtering in de levensverwachting een groter risico voor AEGON dan een verbetering hierin.

OVERIGE RISICO'S
RATINGS
Ratings voor het vermogen om claims uit te keren en financiële kracht zijn factoren die medebepalend zijn voor de concurrentiepositie van verzekeraars. Een verlaging van AEGON's rating (of de mogelijkheid daarvan) kan onder andere leiden tot een sterke stijging van het aantal gevallen van polisafkoop en opzeggingen door verzekeringnemers en tot afbreuk van de relatie met broker-dealers, banken, tussenpersonen en andere distributeurs van AEGON's producten en diensten. Daarnaast kan een verlaging van de rating leiden tot vermindering van nieuwe omzet en verslechtering van de concurrentiepositie. Dit alles kan grote negatieve gevolgen hebben voor AEGON’s bedrijfsactiviteiten, operationele resultaten en vermogenspositie.
De huidige ratings voor financiële kracht voor de verzekeringsbedrijven van AEGON USA zijn respectievelijk AA (very strong) door Standard & Poor's en Aa3 (excellent) door Moody's. Beide bureaus hebben een stable outlook voor de ratings van de maatschappijen van AEGON USA. Verlaging van ratings kan tot hogere financieringskosten leiden. Op 8 april 2003 verlaagde Standard & Poor ’s de rating ten aanzien van de kredietwaardigheid van de tegenpartij bij obligaties van AEGON van AA- naar A+ met een stable outlook. Gedurende 2003 handhaafde Moody’s de rating van de niet door zekerheden gedekte obligaties van AEGON op A2 met een negative outlook.

REGELGEVING
De verzekeringsactiviteiten van AEGON zijn onderhevig aan uitgebreide regelgeving en toezicht in alle landen waar de onderneming actief is. Het primaire doel van deze regelgeving is bescherming te bieden aan polishouders, niet aan de houders van AEGON waardepapier. Veranderingen in de huidige wet- en regelgeving op het gebied van verzekeringen kunnen invloed hebben op de bedrijfsvoering en de producten die AEGON voert. Zo verwacht AEGON dat de verkopen in de Verenigde Staten beïnvloed worden door nieuwe wijzigingen in de Federal Trade Commission Telemarketing Sales Rule, omdat ongeveer 17% van de ziektekostenverzekeringen van AEGON USA in 2002 verkocht werd via telemarketing. Het overgrote deel van de wetswijziging werd op 31 maart 2003 van kracht en verbiedt telemarketeers om potentiële klanten te benaderen die voorkomen op de nationale do not call lijst. Ook sommige staten hebben do not call lijsten. Bovendien kunnen veranderingen op het gebied van pensioenen en employee benefits, sociale zekerheid, financiële dienstverlening, belastingen en de regelgeving met betrekking tot aandelenproducten en transacties een negatief effect hebben op AEGON’s mogelijkheid om nieuwe polissen te verkopen of op de uitkeringen op bestaande polissen. Ook kan nieuwe of gewijzigde wet- en regelgeving op het gebied van verzekeringen meer restrictief zijn, of tot hogere kosten leiden, dan onder de huidige regels het geval is.
De mate waarin AEGON in staat is om haar obligatieschulden af te lossen en bepaalde bedrijfskosten te betalen, is deels afhankelijk van dividenden die de dochterondernemingen aan AEGON uitkeren. Sommige dochterondernemingen hebben te maken met beperkende regelgeving ter zake van dividenduitkeringen.
Verzekeringsproducten genieten bepaalde fiscale voordelen, met name in de Verenigde Staten en Nederland, waar onder bepaalde voorwaarden en binnen zekere grenzen wordt toegestaan dat belastingheffing wordt uitgesteld over de opbrengsten van de annuity-stortingen en levensverzekeringspremies. Als er al belasting betaald moet worden over de opgebouwde winsten, geschiedt dit bij uitbetaling van deze winsten. Het Amerikaanse Congres heeft meerdere malen wettelijke maatregelen overwogen om het uitstel van belastingheffing op de waardegroei van bepaalde annuity- en levenproducten af te schaffen. Voorts heeft het Amerikaanse Congres in 2001 de successierechten verlaagd; over de mogelijkheid van volledige afschaffing van successierechten wordt nog steeds gediscussieerd, hetgeen van invloed kan zijn op (de verkoop van) verzekeringsproducten in de Verenigde Staten. Door recente wijzigingen in de Nederlandse fiscale wetgeving zijn bepaalde levenproducten van AEGON voor particulieren minder aantrekkelijk geworden. Het huidige kabinet heeft aangegeven dat het nadere fiscale wijzigingen overweegt waardoor de fiscale voordelen van een aantal AEGON producten, waaronder bedrijfsspaarregelingen, zouden komen te vervallen. Wijzigingen in de Amerikaanse of Nederlandse fiscale wetgeving die op AEGON's producten van toepassing zijn, kunnen een sterk nadelig effect hebben op AEGON's bedrijfsvoering, operationele resultaten en vermogenspositie.

JURIDISCHE PROCEDURES
AEGON loopt risico’s als gevolg van juridische procedures en van onderzoeken en maatregelen door toezichthouders in verband met AEGON's activiteiten als verzekeraar, emittent, werkgever, beleggingsadviseur, belegger en belastingbetaler. Het is moeilijk om de gevolgen van een rechtszaak (met inbegrip van zogeheten class actions en door toezichthouders te nemen maatregelen) in te schatten of te kwantificeren. De gevorderde schade kan zeer hoog zijn.Ook kan het lang duren voordat een procedure wordt ingesteld en kan de omvang van de procedure gedurende lange tijd onbekend blijven. Een forse schadeveroordeling of een zware maatregel door toezichthoudende instanties kan ernstige gevolgen hebben voor AEGON's bedrijfsvoering, operationele resultaten en vermogenspositie.

WIJZIGINGEN IN WAARDERINGSGRONDSLAGEN
AEGON’s jaarrekening wordt opgesteld op Nederlandse waarderingsgrondslagen. Een verandering in deze waarderingsgrondslagen, zoals beëindiging van de indirecte opbrengstmethode op 1 januari 2004 en de overgang naar IFRS in 2005, kan grote gevolgen hebben voor AEGON's gerapporteerde resultaten en eigen vermogen.

Den Haag, 11 maart 2004
De Raad van Bestuur
Disclaimer en copyright | Jaarverslag sitemap | Terug naar jaarverslag homepage | Reageren